Litteken verzorgen: zo pak je het veilig aan
- Hoe ontstaat een litteken en hoe geneest het?
- Welke soorten littekens zijn er?
- Wanneer start je met littekenverzorging?
- Wat werkt volgens onderzoek bij littekenverzorging?
- Wat mag je realistisch verwachten van littekenverzorging?
- Siliconengel of siliconenpleisters?
- Littekenverzorging bij verschillende situaties
- Kun je oudere littekens nog behandelen?
- Wanneer moet je een litteken laten controleren door een arts?
- Huidadvies aanvragen
Een litteken ontstaat wanneer je huid beschadigd raakt, bijvoorbeeld na een operatie, hechting, val of verbranding. In de eerste weken is je huid vooral bezig met sluiten en herstellen, en bij veel mensen blijft er na verloop van tijd een rustig, licht lijntje over. Soms blijft een litteken langer rood of dik, of krijg je last van jeuk en spanning, en dan is het logisch dat je je afvraagt of je iets moet doen.
In deze gids leggen we uit wanneer je veilig kunt starten met littekenverzorging, wat volgens onderzoek het meest zinvol is en wat je realistisch mag verwachten.
Hoe ontstaat een litteken en hoe geneest het?
Een litteken ontstaat wanneer de huid beschadigd raakt, bijvoorbeeld door een operatie, een verwonding, een verbranding of een ontsteking zoals acne. De huid kan zich herstellen, maar het nieuwe weefsel dat wordt gevormd is niet precies hetzelfde als de oorspronkelijke huid. Dit nieuwe weefsel noemen we littekenweefsel.
Wanneer je huid beschadigd raakt, maakt je lichaam nieuw bindweefsel aan om de wond te sluiten. Dat bindweefsel bestaat vooral uit collageen. In de eerste weken ligt de focus op het snel dichten van de huid. Daarna volgt een langere fase waarin het litteken zich verder ontwikkelt en langzaam tot rust komt.
In de eerste maanden na een verwonding is een litteken actief. Rond twee tot drie maanden is de collageenaanmaak het hoogst. Het litteken kan dan rood, dik, trekkerig of jeukend aanvoelen. Dat is een normale fase van herstel.
Na ongeveer drie tot zes maanden neemt die activiteit meestal af. Het litteken wordt geleidelijk lichter en vlakker. Toch duurt het gemiddeld twaalf maanden voordat een litteken volledig is uitgerijpt, soms zelfs langer.
Welke soorten littekens zijn er?
In de huidtherapie maken we meestal onderscheid tussen vier soorten littekens:
Een normaal litteken
Dit is een rijp litteken dat na verloop van tijd lichter, vlakker en rustiger van kleur wordt. Het is niet verdikt en blijft binnen de grenzen van het oorspronkelijke wondgebied.
Een hypertrofisch litteken
Dit litteken is verdikt en komt boven de huid uit. Het is vaak felrood van kleur en blijft binnen de grenzen van de oorspronkelijke wond. Klachten zoals jeuk, pijn of een strak gevoel komen hierbij vaker voor.
Een keloïd
Dit litteken groeit voorbij de oorspronkelijke wondranden en kan felrood tot paars van kleur zijn. Een keloïd kan blijven groeien en geeft vaker klachten zoals jeuk, pijn of een trekkend gevoel.
Een atrofisch litteken
Dit litteken ligt verzonken in de huid en lijkt vaak op een klein putje. De huid is hier dunner en valt qua kleur meestal minder op. Dit type litteken zien we vaker na acne en vraagt meestal om een andere aanpak dan een hypertrofisch of keloïd litteken.
Een litteken kan in het begin ook nog onrijp zijn. Dat betekent dat het nog jong, rood en in ontwikkeling is. In deze fase is nog niet altijd duidelijk hoe het litteken uiteindelijk zal genezen.
Hoe herken je een litteken dat niet goed geneest?
Soms reageert de huid anders en ontstaat er een afwijkend litteken, zoals een hypertrofisch litteken of keloïd. Deze afwijkende littekens kunnen ontstaan na een operatie, een verwonding of ontstekingen in de huid. Omdat het littekenweefsel hierbij actiever blijft, kan gerichte littekenverzorging helpen om het herstel rustiger te laten verlopen.
Extra littekenverzorging is vooral zinvol bij littekens na een operatie, ongeval of brandwond, en bij littekens die:
- Duidelijk verdikt en rood blijven;
- Buiten de oorspronkelijke wondranden doorgroeien;
- Veel jeuk of spanning geven;
- Op een plek zitten waar veel spanning op de huid staat, zoals het borstbeen, schouders of gewrichten.
Bij jonge, actieve littekens die rood blijven of verdikken, wordt vaak geadviseerd om op tijd te starten met siliconentherapie. Overleg bij twijfel met je arts of huidtherapeut welke aanpak in jouw situatie past.
Wanneer start je met littekenverzorging?
Je kunt starten met littekenverzorging zodra de wond volledig gesloten is en de hechtingen zijn verwijderd. Dat is meestal twee tot drie weken na een operatie of verwonding.
De huid moet echt dicht zijn. Zolang er nog korstjes, open plekjes of lekkage zijn, gebruik je geen siliconenproducten of actieve middelen. Twijfel je over het juiste moment, overleg dan met je arts of huidtherapeut.
Het verzorgen van een litteken vraagt geduld. Verwacht geen verschil binnen enkele dagen, je ondersteunt een proces dat maanden duurt. Het uiteindelijke resultaat verschilt per soort litteken, maar vaak wordt geadviseerd om het litteken gedurende enkele maanden te blijven verzorgen.
Wat werkt volgens onderzoek bij littekenverzorging?
Als je online zoekt naar de beste littekencrème, kom je al snel tegenstrijdige adviezen tegen. Dat kan verwarrend zijn. Daarom baseren wij ons op internationale richtlijnen en wetenschappelijk onderzoek, zodat je weet wat daadwerkelijk is onderzocht en wat minder goed onderbouwd is.
1. Siliconen (gel of pleisters): goed onderbouwd
Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat siliconen een effectieve, niet-operatieve behandeling kunnen zijn bij verdikte en actieve littekens. In een overzicht van meerdere klinische studies werd aangetoond dat siliconen kunnen helpen om roodheid en dikte van littekens te verminderen.
Daarnaast adviseren internationale expertpanels op het gebied van littekenbehandeling siliconengel en siliconenpleisters als eerste stap bij hypertrofische littekens en keloïden.
Onze conclusie: siliconengel en siliconenpleisters zijn op dit moment de best onderzochte, niet-operatieve behandeling bij verdikte en actieve littekens.
2. Het vet houden van een litteken: goed onderbouwd
Een droge wond of een droog litteken kan het herstel vertragen. Het vet houden van de huid helpt om vochtverlies te beperken en ondersteunt de natuurlijke barrièrefunctie van de huid.
In de internationale richtlijnen voor littekenmanagement wordt ook benadrukt dat een goede vochtbalans belangrijk is voor optimaal herstel van de huid.
Onze conclusie: een eenvoudige, vettende zalf kan helpen om het litteken soepel te houden, vooral in de vroege fase van herstel. Dit vervangt geen siliconentherapie bij afwijkende littekens, maar helpt de huid soepel te houden.
3. Vitamine E en oliën: niet klinisch bewezen
Vitamine E wordt vaak toegevoegd aan littekencrèmes, net als verschillende plantaardige oliën. Ondanks de populariteit is er geen overtuigend klinisch bewijs dat deze ingrediënten littekens daadwerkelijk vlakker of minder zichtbaar maken.
Onze conclusie: vitamine E en oliën zijn niet schadelijk voor de meeste mensen, maar hun effect op littekenstructuur is onvoldoende onderbouwd. Verwacht hier geen aantoonbare vermindering van verdikking of roodheid van littekens.
Wat mag je realistisch verwachten van littekenverzorging?
Op basis van de huidige richtlijnen en onderzoeken mag je het volgende verwachten:
- Siliconen kunnen helpen om roodheid en verdikking van actieve littekens te verminderen;
- Een goed gehydrateerde huid ondersteunt het natuurlijke herstel;
- Geen enkele crème kan een litteken volledig laten verdwijnen;
- Resultaat vraagt tijd en consequente toepassing, meestal minimaal enkele maanden
Producten toevoegen die passen bij het type litteken en de fase van herstel:
Wond- en littekenverzorging, 30-250mlALHYDRAN is speciaal ontwikkeld voor littekens door brandwonden of operaties. De crème ondersteunt het herstel en helpt de huid er egaler en soepeler uit te laten zien.
Wond- en littekenverzorging, 20gBAPSCARCARE Silicon Littekengel is speciaal voor littekens in het gezicht, de hals en op de handen. De gel vermindert vochtverlies uit het littekenweefsel, waardoor littekens minder zichtbaar worden.45,53Op voorraad
Wond- en littekenverzorging, 10stuksBAPSCARCARE BSC T siliconenpleisters zijn geschikt voor oude en nieuwe littekens, vooral op huidplooien en gewrichten. De dunne pleisters verminderen de zichtbaarheid van littekens en helpen de huidstructuur egaler te maken
Siliconengel of siliconenpleisters?
Zowel siliconengel als siliconenpleisters werken volgens hetzelfde principe, maar het gebruik verschilt.
Siliconenpleisters worden meestal minimaal twaalf uur per dag gedragen. Ze zijn vooral geschikt bij grotere of verdikte littekens op de huidplooien en gewrichten en kunnen helpen bij klachten zoals jeuk en spanning.
Siliconengel is vloeibaar en daardoor praktischer op beweeglijke of zichtbare plekken, zoals het gezicht, de hals en op de handen. De gel droogt transparant op en is minder opvallend in het dagelijks gebruik.
Welke vorm het meest geschikt is, hangt af van de plek, de grootte van het litteken en je leefstijl.
Littekenverzorging bij verschillende situaties
Niet ieder litteken is hetzelfde. De plek op het lichaam, de grootte van de wond en de oorzaak van het letsel kunnen invloed hebben op hoe een litteken geneest en welke verzorging passend is. Hieronder lees je waar je op kunt letten bij veelvoorkomende situaties:
Litteken na een operatie
Na een operatie is goede wondverzorging in de eerste weken het belangrijkst. Zodra de huid gesloten is, kun je starten met littekenverzorging. Bij grotere operatielittekens kan het verminderen van spanning op de huid helpen om overmatige verdikking te voorkomen.
Litteken in het gezicht
Siliconenproducten zijn veilig te gebruiken in het gezicht. Vaak is een gel praktischer dan een pleister. Daarnaast kan een kalmerende en herstellende crème de omliggende huid ondersteunen wanneer deze trekkerig of gevoelig aanvoelt.
- Wond- en littekenverzorging, 30-250mlALHYDRAN is speciaal ontwikkeld voor littekens door brandwonden of operaties. De crème ondersteunt het herstel en helpt de huid er egaler en soepeler uit te laten zien.
Zonbescherming, 59mlALHYDRAN SPF 30 beschermt en verzorgt gevoelige of littekenhuid tegen de zon. Deze hydraterende zonnebrandcrème met aloë vera helpt jeuk, pijn en roodheid te verminderen41,95Op voorraad
2 actiesWond- en littekenverzorgingDERMASENCE BarrioPro Wound and Scar Care Emulsion is speciaal ontwikkeld om de structuur van littekens te verbeteren. De emulsie maakt de huid soepeler en gladder en verlicht jeuk en een gespannen gevoel.17,40Op voorraad
Litteken na huidkanker
Na een operatie voor huidkanker kan een litteken groter of dieper zijn dan bij een kleinere wond. Ook hier geldt dat je pas start met littekenverzorging wanneer de wond volledig gesloten is. Siliconenproducten zijn veilig te gebruiken, maar controleer het litteken regelmatig op veranderingen in kleur, vorm of dikte.
Zie je veranderingen in kleur, vorm of dikte van een litteken, of twijfel je over wat je ziet, neem dan altijd contact op met je arts.
Ook wanneer een litteken pijnlijk blijft, beweging beperkt of vochtophoping veroorzaakt, kan het zinvol zijn om een arts of huidtherapeut mee te laten kijken.
Kun je oudere littekens nog behandelen?
Jonge littekens reageren het best op behandeling. Toch kan ondersteuning ook bij oudere, verdikte littekens nog zinvol zijn. Het effect is meestal subtieler en vraagt meer tijd.
Ook bij oudere littekens kan littekenverzorging helpen om het litteken soepeler te maken en klachten zoals spanning of jeuk te verminderen.
Wanneer moet je een litteken laten controleren door een arts?
In de meeste gevallen verloopt littekenherstel zonder problemen. Toch is het belangrijk om alert te blijven op veranderingen, vooral bij littekens na huidkanker of bij littekens die zich anders ontwikkelen dan verwacht.
Volgens de NHG-richtlijnen moet je een huidafwijking laten beoordelen wanneer deze verandert in grootte, vorm of kleur, of zich anders ontwikkelt dan verwacht.
Dit geldt ook voor littekens die opnieuw actief lijken te worden of die na huidkanker zijn ontstaan.
Neem contact op met een arts als:
- Het litteken na enkele maanden juist dikker of roder wordt
- Er een duidelijke verandering optreedt in vorm, kleur of structuur
- Het litteken gaat bloeden zonder duidelijke reden
- Je twijfelt of het om normaal littekenweefsel gaat
Huidadvies aanvragen
Littekenverzorging kan helpen om een litteken rustiger, soepeler en minder opvallend te maken. Het kan roodheid en jeuk verminderen en de huid comfortabeler laten aanvoelen.
Twijfel je over hoe je jouw litteken het beste kunt verzorgen? Onze gediplomeerde huidtherapeuten kijken graag met je mee en geven gratis persoonlijk huidadvies dat past bij jouw huid en situatie.
Veelgestelde vragen over littekens
Volg ons op social media en blijf op de hoogte van alles over huidverzorging en onze acties.
